شهاب الدين احمد سمعانى
مقدمهء مصحح 96
روح الأرواح فى شرح أسماء الملك الفتاح ( فارسى )
كتابهاى شرح التعرف مستملى بخارى و كشف الاسرار ميبدى و روح الارواح سمعانى به نامهاى خلاصهء شرح تعرف و لطائف التفسير و منتخب روح الارواح تهيه شده است در نظر گيريم ، بوضوح مىبينيم كه اولا نسخههاى متن اصلى بسيار بيشتر از تكنسخههاى برگزيدههاى مذكور است ؛ و ثانيا اين خلاصهها هيچيك از محققان را ، چه در گذشته و چه امروز ، از متن اصلى بىنياز نكرده است ، و اگر بعضى از آنها مانند خلاصهء شرح تعرف در روزگار ما مشهور شده به دليل در دسترس نبودن متنى منقّح از اصل كتاب است ، حالان كه دانايانى كه با توجه به موازين علمى ، كتابى را تلخيص كردهاند هيئت ملخّص كتاب ، به عكس خلاصههاى مذكور ، مورد توجه محققان قرار گرفته ، تا به جايى كه حتى وجود متن اصلى بعضى از آنها محققان را از صورت تلخيصشدهء آنها بىنياز نكرده است . بارى ، اين نكته را ، كه در گفتارى جداگانه بايد به آن رسيدگى شود ، به اين جهت در اينجا آوردم كه با كتاب حاضر پيوند گونهاى دارد ؛ زيرا همچنان كه در گذشته اشاره كردم روح الارواح در قرن ششم تا نهم هجرى در ميان فارسى زبانان و خانقاهيان از نگاشتههاى معتبر و خواندنى به شمار مىرفته ، و نه تنها در مؤلّفات عرفانى از آن نقل كردهاند ، « 95 » بلكه از آسياى صغير تا شبه قاره به نسخههاى آن توجه داشتهاند و به استنساخ و تكثير نسخ آن مىپرداختهاند . « 96 » ظاهرا شهرت بيش از حد اين كتاب سبب شده است تا يكى از خوانندگان و دوستداران آن برگزيدهاى از آن تهيه كند و به نام منتخب روح الارواح عرضه كند . كهنترين نسخهء منتخب مذكور ظاهرا در نيمهء اول از سدهء هشتم هجرى كتابت شده و چنين مىنمايد كه در ايران يا آسياى صغير كتابت شده است . اين نسخه از برگزيدهء روح الارواح به خط نسخ كهن در هامش جنگى نويسانيده شده كه متن آن متضمن اشعار سعدى ، اثير اخسيكتى و ديگر سخنوران فارسى زبان است . « 97 »
--> ( 95 ) - چنانچه در لوائح وركانى - كه به نادرست از عين القضاة دانسته شده - از اين كتاب دو سه بند نقل شده است . - همين مقدمه ، پيش از اين ؛ و نيز رجوع كنيد به مقدمهء نگارنده بر مجموعهء آثار فارسى شيخ تاج الدّين اشنوى ، تهران 1367 . ( 96 ) - - همين مقدمه ، بخش نسخهشناسى روح الارواح . ( 97 ) - عكس نسخهء مذكور در دسترس استاد شفيعى كدكنى بود ، وقتى كه ايشان از نيّت بنده در مورد تصحيح كتاب حاضر مطلع شدند نسخهء عكسى خود را با گشادهرويى در اختيار بنده قرار دادند كه بدينوسيله از ايشان تشكر مىكنم . بهطور قطع و يقين اصل اين نسخه در كتابخانههاى خارج از ايران محفوظ است ، و عجالتا نمىدانم كه در چه كتابخانهاى و در چه كشورى و با چه شمارهاى .